چرخه چهارمرحلهای موتورهای احتراق داخلی شامل؛ ۱- مرحله مکش (پیستون در داخل سیلندر به پایین میرود، سوپاپ هوا باز میشود و مکش ایجاد شده به وسیله حرکت رو به پایین سیلندر باعث مکش مخلوط سوخت و هوا به داخل سیلندر میشود.)، ۲-مرحله تراکم (پیستون در داخل سیلندر بالا میرود، سوپاپ هوا بسته و مخلوط سوخت و هوا کمپرس میشود.)، ۳-مرحله توان (شمع جرقه میزند و مخلوط سوخت و هوا منفجر میشود. پیستون به سمت پایین رانده و همزمان سوپاپ دود باز میشود.)، ۴-مرحله تخلیه (پیستون به سمت بالا میآید و دود از محل سوپاپ دود خارج میشود.) است.
در این 4 مرحله، زمانبندی باز و بسته شدن سوپاپ هوا و سوپاپ دود به وسیله تسمه تایم صورت میگیرد. در واقع تسمه تایم حرکت میللنگ را به میل سوپاپ (میل بادامک) انتقال میدهد و میل سوپاپ هم سوپاپها را بالا و پایین میکند. اگر به خواهیم به عبارت دیگر چگونگی عملکرد تسمه تایم را توضیح دهیم باید بگویم که این قطعه با هماهنگ کردن سرعت چرخش میللنگ با میل سوپاپ، زمان باز و بسته شدن سوپاپها را تنظیم میکند. میلسوپاپ که به میل بادامک هم معروف است معمولا در سر سیلندر اتومبیل قرار دارد، امام ممکن است در برخی از اتومبیلها، طراحان جای دیگری از موتور را به این قطعه اختصاص داده باشند.
از آنجایی که کار تسمه تایم تنظیم زمانبندی باز و بسته شدن سوپاپها است، هرگونه لغزش این تسمه روی فولی متصل به میللنگ یا میل سوپاپ باعث اشکال در عملکرد موتور میشود، به همین دلیل روی این تسمه دندانههایی وجود دارد که این دندانهها روی فولیهای دندانهدار قرار میگیرد و بدینوسیله هیچ لغزشی صورت نمیگیرد. وجود همین دندانهها باعث شده که نصب کردن تسمه تایم به سادگی تسمههای دیگر مثل تسمه دینام نباشد. کافی است تسمه تایم چند دندانه جابهجا نصب شود یا اساس این دندانهها در محلی اشتباه قرار گیرند، آن وقت آسیبی جدی به موتور وارد خواهد شد. به همین دلیل تعویض تسمه تایم باید توسط یک مکانیک و تعمیرکار حرفهای انجام شود و انجام این کار را نباید به هر کسی سپرد. در موتورهای چهارزمانه، به ازای هر دو دوری که میللنگ میچرخد، میل سوپاپ یک دور خواهد چرخید که این هماهنگی به واسطه تسمه تایم انجام میشود.
همانطور که گفته شد همه اتومبیلها معمولا داری یک زمان مشخصی برای تعویض تسمه تایم هستند که این زمان توسط کارخانه تولید کننده خودرو در کاتالوگ مشخص شده است. زمان تعویض تسمه تایم ممکن است بر اساس گذر زمان مثلا ۲ سال یا بر اساس پیمایش خودرو مثلا ۶۰ هزار کیلومتر مشخص شده باشد. این عدد هم بستگی جدی به کیفیت تسمه تایمی دارد که توسط اتومبیلساز استفاده شده است. مثلا برای برخی از محصولات شرکت فورد، زمان تعویض تسمه تایم بعد از ۱۶۰ هزار کیلومتر اعلام شده است.
یک نکته مهم این است که هنگام خرید اتومبیل دستدوم، شما قادر به تشخیص میزان کارکرد تسمه تایم نیستید و فقط یک کارشناس خبره میتواند این تشخیص را داشته باشد. به همین دلیل برای اینکه اتفاق ناگواری برای اتومبیلتان نیفتد، حتما باید خودرو را به کارشناس نشان دهید تا بدانید عمر تسمه تایم آن چقدر است.
برای دیدن تسمه باید درب کاپوت اتومبیل خود را بالا بزنید. بعد از آن در سمت راست (سمت صندلی شاگرد و چرخ جلو) میتوانید تسمه را ببینید. از نام این قطعه مشخص است که با دینام اتومبیل سر و کار دارد. کارکرد تسمه به صورت عمده ایجاد تحرک در دینام خودرو و تبدیل کردن انرژی جنبشی موتور به انرژی الکتریکی است. این عمل منجر به شارژ شدن باتری اتومبیل شده و نیاز اتومبیل به برق را برطرف میکند. البته به غیر از این پمپ هیدورلیک فرمان، کمپرسور و کولر هم از انرژی جنبشی موتور استفاده میکنند.
به طور دقیق نمیتوان گفت که زمان تعویض تسمه دینام چه موقع است و طول عمر تسمه در بین اتومبیلهای مختلف متفاوت است. اما برای آگاهی بیشتر در ابتدا بهتر است که به دفترچه راهنمای هر اتومبیل مراجعه کنید. به صورت کلی عمر مفید تسمه را ۵ سال عنوان میکنند که این میزان میتواند چیزی بین ۸۰ تا ۱۲۰ هزار کیلومتر متغیر باشد. البته گفتنی است که این میزان یک عدد استاندارد است و عمر تسمه با توجه به شرایطی مانند فشار و درجه حرارت موتور ممکن است تغییر کند. به همین دلیل بهتر است به علائم خرابی تسمه بیشتر دقت کرده تا در زمان مناسب اقدام به تعویض آن کنید.
